อย่ากลัวคำถามที่ไม่มีคำตอบ แต่จงกลัวชีวิตที่ไม่มี ‘คำถาม’”

ในที่ทำงานผม มีผู้ชายคนหนึ่งที่ทุกๆคนจะเรียกเขาว่า “นิกกี้” ความพิเศษของเขาในมุมมองผมคือ เขาคือ “โจรสลัด” นิกกี้มักจะมีความคิดนอกกรอบ และชอบโยนคำถามที่คนส่วนใหญ่อาจมองว่า “ไร้สาระ” เสมอ

มีครั้งนึงนิกกี้ถามผมขึ้นมาว่า “ถ้าอากาศทั้งโลกหายไป 10 วินาที แล้วกลับมาปกติ… มึงคิดว่าจะเป็นยังไง?”

ตอนแรกผมก็ไม่ได้คิดอะไรมาก จนกระทั่งเขาตอบกลับมาด้วยข้อมูลวิทยาศาสตร์ชุดใหญ่ ตั้งแต่เรื่องเลือดในร่างกายจะเดือด , ปอดจะระเบิดถ้ากลั้นหายใจ, ไปจนถึงกำแพงเสียง มหาประลัยตอนอากาศพุ่งกลับมา ซึ่งก็น่าจะไปถาม AI ซักตัวมานั่นแหละ

แต่นั่นแหละครับ… หลังจากผมอ่านคำตอบเหล่านั้นจบ สิ่งที่ทำให้ผมฉุกคิดได้มากกว่า “คำตอบ” คือ “ทำไมถึงต้องตั้งคำถามแบบนี้ขึ้นมาตั้งแต่แรกวะ?” นั้งคิดนอนคิดอยู่นานผมก็ตกผลิกได้ 3 ข้อ ดังนี้ครับ

1. คำถามไร้สาระ คือการทำ Stress Test ให้กับความคิด

ในโลกของการทำงานหรือการทำธุรกิจ เรามักจะจดจ่ออยู่กับสิ่งที่ “ต้องทำ” จนลืมมองสิ่งที่ “ค้ำจุน” เราอยู่ คำถามของนิกกี้ทำให้ผมเห็นว่า “อากาศ” คือทรัพยากรที่เราได้มาฟรีจนเรามองข้ามความสำคัญของมันไป

ถ้าเราลองเปลี่ยนจากคำถามเรื่องอากาศ มาเป็นคำถามเชิงธุรกิจดูล่ะ?

“ถ้า Facebook ปิดตัวลง 24 ชั่วโมง ธุรกิจเราจะพังไหม?”
“ถ้าพนักงานที่เก่งที่สุดลาออกพร้อมกัน 3 คน เราจะเดินหน้าต่อยังไง?”

การตั้งคำถามในสภาวะสุดโต่งแบบนี้ คือการเช็คว่าโครงสร้างชีวิตหรือธุรกิจของเรามันเปราะบางแค่ไหนในจุดที่เรามองไม่เห็น

2. ฝึกการคิดแบบ First Principles (กลับไปหาแก่นแท้)

การจะตอบคำถามของนิกกี้ได้ เราไม่สามารถใช้ความเคยชินตอบได้เลยครับ เราต้องรื้อความรู้กลับไปที่พื้นฐานว่า “อากาศคืออะไร?” และ “แรงดันทำงานยังไง?”

ในวันที่โลกหมุนเร็วมากๆ คนที่ตั้งคำถามนอกกรอบคือคนที่บังคับให้เรา “หยุด” เพื่อกลับไปดู “รากฐาน” ของปัญหาจริงๆ ไม่ใช่แค่การแก้ปัญหาเฉพาะหน้าไปวันๆ คนที่ถามเรื่องที่ดูเหมือนจะไร้สาระเก่งๆ มักจะเป็นคนที่มีนวัตกรรมใหม่ๆ เพราะเขาไม่ยอมจำนนกับคำว่า “มันก็เป็นของมันแบบนี้มาตั้งนานแล้ว”

3. ตัวต้านทาน “ภาวะอุปทานหมู่”

ผมว่าในทุกองค์กร ถ้าทุกคนคิดเหมือนกันหมดนั่นคือความเสี่ยง บทบาท “โจรสลัด” แบบนิกกี้คือคนที่คอยสร้างความปั่นป่วนทางความคิด คนประเภทนี้เขาทำให้ทีมไม่กลายเป็นหุ่นยนต์ที่เดินตามกันไปเฉยๆ คำถามแปลกๆ คือเสียงเตือนสติว่าเรายังมีความเป็นมนุษย์ มีจินตนาการ และพร้อมรับมือกับความไม่แน่นอนเสมอ

อย่าเพิ่งขำ… ถ้าคำถามนั้นดูเป็นไปไม่ได้

ในหลายๆครั้งที่ไอเดียระดับโลก หรือกลยุทธ์ธุรกิจที่เฉียบคม เริ่มต้นมาจากคำถามที่ดูเหมือนเด็กเล่นกัน

ท้ายบทความนี้ผมต้องขอบคุณนิกกี้ ที่ทำให้ผมเห็นว่า “10 วินาทีที่ไร้อากาศ” มันน่ากลัวขนาดไหน แต่มันเทียบไม่ได้เลยกับ “ชีวิตที่ไร้คำถาม” เพราะนั่นหมายความว่าเรากำลังหยุดเติบโตและรอวันพังทลายลงในวันที่สภาวะปกติหายไปเพียงชั่วคราว